Trumpisme

door Maarten Zwiers

Meer dan zestig jaar geleden kwam het boek Revolt of the Rednecks uit. In deze studie beschrijft historicus Albert Kirwan hoe de arme blanken in Mississippi aan het eind van de negentiende eeuw in opstand kwamen tegen het politieke leiderschap en uiteindelijk de macht wisten te grijpen van de Democratische Partij in de staat. Hun leiders waren racistische demagogen zoals James Vardaman en Theodore Bilbo, die hun afkeer van mensen met een kleurtje combineerden met een tamelijk progressief programma voor de blanke arbeidersklasse. Naarmate de markteconomie dominanter werd in de zuidelijke maatschappij, kwamen steeds meer kleine boeren in de verdrukking. Zij moesten zich in de schulden steken, terwijl de elite profiteerde van de economische modernisering in de “New South.” Deze onvrede vanuit de onderklasse leidde uiteindelijk tot de revolte van de rednecks.

De opkomst van het populistisch racisme vond precies een eeuw geleden plaats – Vardaman werd in 1912 senator, Bilbo werd in 1916 gouverneur. Ook in andere zuidelijke staten werden politici gekozen die beloofden korte metten te maken met het establishment op lokaal en nationaal niveau. “Pitchfork Ben” Tillman uit South Carolina zou zijn hooivork meenemen naar Washington om alle corrupte partijbonzen daar uit de weg te ruimen. Zo’n boodschap vond gehoor bij blanke stemmers die rond de armoedegrens bungelden.

We zien nu een vergelijkbare ontwikkeling, niet alleen in de VS, maar ook in Europa. De xenofobie en het racisme van de Trump supporters hangt samen met hun vaak zwakke economische positie. Ze werden vergeten door de Democraten en voor lief genomen door de Republikeinen, die hen jarenlang binnen de partij wisten te houden door loze beloften, te beginnen met de leugenmachine van Ronald Reagan in 1980. In een uitstekend artikel in The Guardian legt Thomas Frank, auteur van What’s the Matter with Kansas, doeltreffend uit wat het probleem is: Trump stemmers hebben ongetwijfeld racistische sentimenten, maar ze verkeren bovenal in een uitzichtloze situatie wat werk en onderwijs betreft. Mondiale stromen van geld, goederen, personen en banen, die in een stroomversnelling raakten vanaf de jaren zeventig, hebben deze situatie grotendeels veroorzaakt.

De inwoners van Trump Land hebben de boot gemist als het gaat om de transitie naar een high-tech economie en het outsourcen van fabrieksbanen naar lagelonenlanden. Het proces van mondialisering heeft tevens migratiegolven op gang gebracht die als zeer bedreigend worden ervaren door de aanhang van Trump. Zijn boodschap lijkt een oplossing te bieden voor alle problemen die met mondialisering te maken hebben; hij gaat het politieke establishment dat dit proces op gang heeft gebracht een lesje leren, de banen weer terugbrengen naar de VS en de immigranten eruit gooien. “Pitchfork Donald” belooft orde op zaken te stellen in Washington.

Tot aan de jaren zeventig maakte de Amerikaanse arbeidersklasse een wezenlijk deel uit van de New Deal coalitie en daarmee de Democratische Partij. Tijdens het presidentschap van Jimmy Carter kwam daar verandering in. Als we nu aan Carter denken, zien we dat vriendelijke plattelandsdomineetje voor ons. Toen hij in het Witte Huis zat, begon hij echter al met de deregulering die onder Reagan een Republikeins dogma werd. Hoewel de Democratische presidentskandidaat George McGovern desastreus ten onder ging tegen Nixon in 1972, had hij in zijn campagne wel de basis gelegd voor een effectieve coalitie van minderheden en vakbonden. Van dat soort linkse gekkigheid was de zuiderling Carter niet gediend. Hij leidde de oppositie tegen McGoverns kandidatuur in 1972 en plaatste de Democratische Partij vervolgens op een rechtsere koers. New Democrats zoals Bill Clinton konden zich goed vinden in deze nieuwe richting. Zij zetten de deregulering en het outsourcen van banen voort gedurende de jaren negentig. Het is waarschijnlijk niet geheel toevallig dat in deze periode ook het salonsocialisme de dominante ideologie werd van de PvdA. De “Derde Weg” van Wim Kok, Tony Blair en ook Bill Clinton bleek een doodlopend spoor voor hun oude achterban: de arbeiders.

Hillary Clinton staat in deze New Democrat traditie, die sterk verbonden is met de belangen van het Amerikaanse bedrijfsleven. Arbeiders die de Democratische Partij verlieten en Republikeins gingen stemmen – de Reagan Democrats – zijn inmiddels bedrogen uitgekomen. Gedurende acht jaar Obama hebben de Republikeinen vooral de haat aangewakkerd tegen zijn “on-Amerikaanse” beleid, zonder daar concrete alternatieven voor te bieden. Het logische gevolg is boze, bange stemmers die Donald Trump als de stormram zien om het politieke establishment te breken. Revolt of the rednecks, part II.

Trump aanhangers hebben het gevoel dat ze in de steek zijn gelaten door de gevestigde politiek. Ze willen actie, geen bedeesde debatten waarna er weer geen fuck gebeurt; ze willen een leider die gehoor geeft aan hun emoties en die de oude status quo herstelt. “Make America Great Again” is feitelijk een reactionaire boodschap die uitgaat van een vroeger, in hun ogen beter Amerika.

Lynching-1024x745

Dit conservatieve hunkeren naar het herstellen van sociale orde was ook aanwezig in het Zuiden aan het begin van de twintigste eeuw. De opkomst van demagogen daar ging gepaard met een escalatie van geweld tegen minderheden, vooral het lynchen van African Americans. Door het verlies van de Burgeroorlog, het afschaffen van de slavernij en de groei van de markteconomie hadden veel zuidelijke blanken het gevoel dat er een chaotische nieuwe wereld was ontstaan, gedomineerd door krachten die onbeheersbaar leken. Lynching diende als controlemiddel om deze chaos tegen te gaan. Het collectief vermoorden van African Americans moest overigens niet alleen de blanke suprematie waarborgen, maar ook een patriarchale machtsstructuur bestendigen. Door zwarte mannen af te schilderen als wilde verkrachters, konden lynchers zichzelf opwerpen als heldhaftige verdedigers van de traditionele norm en van white womanhood. Net als Vardaman en Bilbo belichaamt Donald Trump de angst en woede van een verwaarloosde en onbegrepen onderklasse die op zoek is naar autoriteit en orde, desnoods door middel van geweld.

 

Advertenties